دانشگاه تبریز *این نشریه حاصل فعالیت مشترک دانشگاه تبریز و انجمن علمی اقتصاد اسلامی ایران است.* نظریه های کاربردی اقتصاد 2423-6586 13 3 2026 08 23 Assessing Provincial Energy Efficiency Considering the Social Cost of Greenhouse Gases: A Three-Level Cross-Frontier Approach in Iran ارزیابی کارایی انرژی استانی با درنظرگرفتن هزینه اجتماعی گازهای گلخانه‌ای: رویکرد فرامرزی سه‌سطحی در ایران 81 112 22196 10.22034/ecoj.2026.70352.3479 FA سید حمید رضا ذاکری دانشجوی دکتری، گروه توسعه و برنامه ریزی اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران سجاد فرجی دیزجی دانشیار، گروه توسعه و برنامه‌ریزی اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران عباس عصاری آرانی دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران حسین صادقی سقدل دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2025 12 24 This study aims to measure energy efficiency and decompose the sources of inefficiency across 31 provinces of Iran during 202 by employing a three-level cross-frontier framework based on the SBM–VRS model. In the model, capital stock, labor, and energy consumption measured in barrels of oil equivalent are included as inputs; gross provincial product is specified as the desirable output; and the social costs of emissions of carbon dioxide, methane, and nitrogen oxides are incorporated as undesirable outputs. Provincial efficiency is calculated at three levels: the climate–economic-sector frontier, the economic-sector frontier, and the national cross-frontier, and overall inefficiency is decomposed into managerial, climatic-regional, and technological-structural components. The results show that average energy efficiency decreases as the reference set expands, from 0.926 at the climate–economic-sector level to 0.742 at the economic-sector level and 0.46 at the national cross-frontier level. Only seven provinces—Ilam, Bushehr, Tehran, South Khorasan, North Khorasan, Khuzestan, and Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad—are efficient at all three levels. The national technical energy-saving potential in 2021 is estimated at approximately 885.5 million barrels of oil equivalent, of which 13 percent is attributable to managerial inefficiency, 46.3 percent to the climatic-regional component, and 40.7 percent to the technological-structural component. Therefore, the majority of the potential for improving efficiency is associated with the gap between regional and technological frontiers, and a uniform policy approach for all provinces is not appropriate. Improving energy efficiency requires a combination of better consumption management, development of infrastructure suited to regional conditions, and modernization of production technology and structure. این پژوهش با هدف سنجش کارایی انرژی و تفکیک منابع ناکارایی در ۳۱ استان ایران طی سال ۱۴۰۰، چارچوب فرامرزی سه‌سطحی مبتنی بر مدل SBM–VRS را به‌کار می‌گیرد. در مدل، موجودی سرمایه، نیروی کار و مصرف انرژی بر حسب بشکه معادل نفت خام به‌عنوان نهاده، تولید ناخالص استانی به‌عنوان ستاده مطلوب و هزینه اجتماعی انتشار دی‌اکسید کربن، متان و اکسید نیتروژن به‌عنوان ستاده نامطلوب وارد شده‌اند. کارایی استان‌ها در سه سطح مرز اقلیم-بخش اقتصادی، مرز بخش اقتصادی و فرامرزی ملی محاسبه و ناکارایی کل به مؤلفه‌های مدیریتی، اقلیمی-منطقه‌ای و فناورانه-ساختاری تفکیک شد. نتایج نشان می‌دهد میانگین کارایی انرژی با گسترش مجموعه مرجع، از 0.۹۲۶ در سطح اقلیم-بخش اقتصادی به 0.۷۴۲ در سطح بخش اقتصادی و 0.۴۶ در سطح فرامرزی ملی کاهش می‌یابد. تنها هفت استان ایلام، بوشهر، تهران، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، خوزستان و کهکیلویه‌وبویراحمد در هر سه سطح کارا هستند. ظرفیت فنی صرفه‌جویی انرژی در سطح کشور در سال 1400 حدود ۸۸5.۵ میلیون بشکه معادل نفت خام برآورد شد که ۱۳ درصد آن به ناکارایی مدیریتی، ۴6.۳ درصد به مؤلفه اقلیمی-منطقه‌ای و ۴0.۷ درصد به مؤلفه فناورانه-ساختاری مربوط است. بنابراین، بخش عمده ظرفیت بهبود کارایی به فاصله میان مرزهای منطقه‌ای و فناورانه مربوط می‌شود و سیاست‌گذاری یکسان برای همه استان‌ها مناسب نیست. ارتقای کارایی انرژی مستلزم ترکیبی از بهبود مدیریت مصرف، توسعه زیرساخت‌های متناسب با شرایط منطقه‌ای و نوسازی فناوری و ساختار تولید است. https://ecoj.tabrizu.ac.ir/article_22196_54727a6bb040806e2af258b2f6f9edb6.pdf